ความตกลง FTA กับ WTO และ MEAs

ผู้เขียน: 
ดร.บัณฑูร เศรษฐศิโรตม์......ผู้ประสานงานชุดโครงการ MEAs Think Tank
ที่มา: 
หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ปีที่ 32 ฉบับที่ 2,789 วันที่ 4-7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2555

เมื่อวันที่ 26 ตุลาคมที่ผ่านมา องค์การการค้าโลกได้รับรองประเทศลาวเข้าเป็นสมาชิก หลังจากนี้เป็นที่คาดการณ์ว่าในปีหน้ารัฐสภาของลาวจะให้สัตยาบันการเข้าเป็นสมาชิกองค์การการค้าโลกอย่างเป็นทางการ ในปีหน้าทุกประเทศในประชาคมอาเซียน 10 ประเทศก็จะมีสถานะเป็นสมาชิกของ WTO ทั้งหมด
องค์การการค้าโลกจัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 1 มกราคม 1995 ภายหลังความสำเร็จของการเจรจาการค้าเสรีพหุภาคีรอบอุรุกวัยซึ่งเจรจากันยืดเยื้อกว่า 8 ปี (1986 -1994) เมื่อประเทศลาวเข้าเป็นสมาชิกก็จะมีจำนวนสมาชิกรวม 158 ประเทศ นับตั้งแต่ปี 2001 สมาชิกของ WTO ได้เริ่มเจรจาการค้าเสรีพหุภาคีรอบใหม่ที่เรียกว่า “การเจรจารอบโดฮา” มีประเด็นเจรจารวม 21 เรื่อง โดยตั้งเป้าให้เสร็จภายในปี 2005 แต่ไม่สำเร็จและยังคงมีการเจรจายืดเยื้อมาจนถึงปัจจุบัน นอกจากนี้ ภายหลังการประชุมรัฐมนตรีองค์การการค้าโลกครั้งที่ 5 ที่เมืองแคนคูนในปลายปี 2003 ไม่มีความก้าวหน้า ประเทศสมาชิกได้เปลี่ยนแนวทางไปสู่เปิดการเจรจาความตกลงการค้าเสรี (FTA) แบบทวิภาคีและแบบภูมิภาคมากขึ้น
ประเด็นเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างกฎกติกาภายใต้ความตกลง WTO กับความตกลงพหุภาคีด้านสิ่งแวดล้อม (Multilateral Environmental Agreements : MEAs) ซึ่งมีความขัดแย้งกันอยู่ในหลายมิติ ทั้งในด้านเป้าหมาย หลักการ และกฎกติกา นับเป็นประเด็นเจรจาที่สำคัญเรื่องหนึ่งในการเจรจาการค้าเสรีรอบโดฮา ในปัจจุบันมีการประกาศใช้ความตกลง MEAs เฉพาะที่มีการรับรองโดยองค์การสหประชาชาติรวมทั้งหมดมากกว่า 500 ฉบับ แบ่งเป็นความตกลงที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมทางด้านชั้นบรรยากาศ 61 ฉบับ ความหลากหลายทางชีวภาพ 155 ฉบับ สารเคมีและวัตถุอันตราย 179 ฉบับ ด้านที่ดิน 46 ฉบับ และด้านทรัพยากรน้ำ 196 ฉบับ แต่ละประเทศที่เป็นสมาชิก WTO ก็เป็นสมาชิกของความตกลง MEAs ด้วยในขณะเดียวกันมากกว่าสิบฉบับ
ในการเจรจาความตกลง FTA จะมีประเด็นเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างความตกลง WTO กับความตกลง MEAs รวมอยู่ด้วย ในความตกลง FTA ที่ผ่านมาของประเทศไทย เช่น ความตกลง FTA ไทย-ออสเตรเลีย ความตกลง FTA ไทย-ญี่ปุ่น เป็นต้น ได้มีข้อกำหนดในประเด็นนี้ในลักษณะคล้ายกันว่า ความตกลง FTA นี้ให้ความสำคัญต่อการปกป้องคุ้มครองสิ่งแวดล้อม โดยยึดถือการปฏิบัติตามความตกลง GATT ข้อ 20 ที่เป็นหลักการทั่วไปในการใช้มาตรการทางการค้าเพื่อการปกป้องสิ่งแวดล้อม ในขณะเดียวกัน ประเทศคู่สัญญาตระหนักและยอมรับสิทธิ พันธกรณีและข้อบัญญัติภายใต้ความตกลง MEAs ที่แต่ละประเทศเป็นภาคีสมาชิกอยู่ แต่หากมีความขัดแย้งเกิดขึ้น ได้กำหนดให้ความตกลงภายใต้ WTO มีผลเหนือกว่า
ข้อกำหนดภายใต้ความตกลง FTA ในลักษณะดังกล่าวข้างต้น  จึงเป็นการยอมรับว่าให้ความตกลงภายใต้ WTO มีผลเหนือกว่าความตกลง MEAs ทั้งที่การเจรจาเกี่ยวกับเรื่องนี้ภายใต้การเจรจาการค้าเสรีรอบโดฮายังไม่ได้ข้อยุติ หรืออาจกล่าวได้ว่า เป็นการแสดงจุดยืนว่าเป้าหมายด้านเศรษฐกิจ ด้านการค้าเสรี มีความสำคัญเหนือกว่าเป้าหมายด้านการปกป้องคุ้มครองสิ่งแวดล้อม
ในการเจรจาความตกลง FTA ของไทยที่กำลังจะเริ่มต้นอย่างเข้มข้นอีกครั้งในปีหน้ากับอีกหลายประเทศโดยเฉพาะอย่างยิ่งกรณีการเจรจากับสหภาพยุโรป และกับสหรัฐอเมริกา จะต้องมีความรอบคอบกับการเจรจาในประเด็นความสัมพันธ์ระหว่างความตกลงภายใต้ WTO และความตกลง MEAs มากกว่าที่ผ่านมา เพื่อช่วยแก้ไขและป้องกันมิให้ปัญหาวิกฤติด้านสิ่งแวดล้อมโลกหลายด้านมีความรุนแรงไปมากกว่าที่เกิดขึ้นในขณะนี้

 

 

ภาพ:http://www.dtinews.vn/en/news/018/25706/-laos-accepted-into-wto.html

by ThaiWebExpert